Nelerde Kullanılır

Asbest; doğada, kayaların içinde tabakalar halinde bulunan bir mineraldir. Ancak lifli yapısı nedeniyle, genellikle minerale benzetilmez. Asbestin değişik tipleri vardır. Ama bunlar temelde hep magnezyum, sodyum ya da kalsiyum gibi metallerin silikatlarıdır.  Asbest, yaygın olarak ısı yalıtımında kullanılır. Uzun geçmişinin önemli bir bölümünde asbest, giysi yapımı ve benzeri amaçlarla kullanıldı. Ateşe dayanıklı olma niteliği, geçmişte, asbest’in yararlı, ama gizemli sayılmasına yol açtı; dolayısıyla ateşe dayanıklılığından yeterince yararlanılamadı. IX. yüzyılda yaşamış olan kral Charlemagne’nın masa örtüsünü ateşe atıp sonra da hiç zarar görmemiş bir biçimde çıkararak bir savaşı önlediği söylenir. Eskiden asbest’ in lamba fitillerinde kullanılışı, ona Yunanca, «söndürülmez Asbestin iki ana türü vardır. Krizotil ya da ‘beyaz’ asbest, en geniş kullanımı olan ve öteden beri bilinen bir türdür. En zengin kaynakları, Kanada’da Quebec ve Sovyetler Birliği’ndeki Ural dağlarıdır. Öteki tür ise, amfibol asbestler adı verilen ve başlıca tipleri, her ikisi de Güney Afrika’dan çıkarılan krokidolit (mavi renkli) ve amozit (kül rengi ya da açık sarımsı kahverengi) olan gruptur. Krizotiller, amfibollere oranla daha kısa, iyi liflidir ve erime noktaları da daha yüksektir (bu nedenle de ateşe daha dayanıklıdırlar). Ateşe dayanıklı kumaş yapımında genellikle krizotiller kullanılır. Amfiboller, asbest çimentosu ve bazı liflerle güçlendirilmiş plastikler gibi maddelerin üretiminde, pekiştirici lifler olarak yararlıdır. Bununla birlikte, iki asbest “türü birbirinden çok kesin çizgilerle ayrılmaz. Birçok yerde değişik oranlarda karıştırılarak kullanılırlar.

Asbestin çıkarılışı:
Krizotil, yeryüzüne yakın olan yumuşak serpentin kayaları arasında tabakalar halinde bulunur. Asbest filiz, kazılarak, ya da blok mağara açılarak elde edilir. Yeni bir yönteme göre de, bir kaya kütlesinin altı kazılır. Böylece kendi ağırlığı ile düşüp parçalanan filiz, bir oluktan akarak kamyonlara dolar. Öte yandan,yataydan dikeye kadar herhangi bir eğimle, zengin ama dar tabakalar halinde bulunan amfibollerin çıkarılmasında ise, yerin 300 metre kadar altına inmeyi gerektiren işlemler zorunlu olur.
Filizin yalnızca %10 kadarı gerçek asbesttir. Bazen uzun güzel damarlar elle bile kaldırılabilir, ama genellikle mekanik temizleme gerekir. Bu iş İçin„deği-şik büyüklükte tokmakları olan bir dizi kırıcı kullanılır ve lifler havayla emilerek alınır.

Asbestin kullanım alanları:
Temel maddesi asbest olan ürünler, uzun ve nitelikli liflerin, tıpkı yün ve pamuk gibi örülmesi ya da dokunmasıyla elde edilen asbest ipliğinden yapılır. Bu ürünler arasında yalıtıcı bantlar, giysiler, contalar, ambalaj malzemesi, halat ve gaz filtreleri sayılabilir. Ateşe dayanıklı eldivenler ve giysilerle,-yanmayan tiyatro perdeleri de bu yolla yapılır. Bu uygulamalarda malzeme, bazen tellerle güçlendirilmiş ya da grafit ve kauçuk emdirilmiş olabilir.

Kısa lifler (talaşlar), en eskisi ve en iyi bilineni asbest çimentosu olan karışık malzemelerde kullanılır. Asbest çimentosu, XIX. yüzyıl sonlarında Viyanalı bir kağıt ve tahta yapımcısı tarafından bulundu. Talaşa % 20 lif ve % 80 çimento eklenerek elde edilen bu güçlü madde, ilk kez, bir kenarı 40 cm olan kare biçimli düz levhalar halinde pazarlandı.

Lif ve çimento suda karıştırılarak, bir bulamaç hazırlanır. Bu karışım,hareketli bir kayış üzerine sıvanır ve suyu akıtılır. İnce kaplama daha sonra yeni tabakaların, oluşturulduğu döner bir silindir üzerine alınır; yeterince kalınlaşmca, henüz ıslak ve esnekken, istenen biçim verilir. Üç hafta kurumaya ve olgunlaşmaya bırakılır. Asbest çimentosu levhaları ateşe dayanıklı ve hava geçirmez olduğundan, yapılarda dış kaplama olarak yaygın biçimde kullanılır. Çeşitli maddelerin katılmasıyla ısı ve ses geçirmezlik gibi başka yararlı özellikler de kazandırılan asbest çimentosundan, tavan ve iç duvar kaplamalarında yalıtıcı tabaka olarak yararlanılır.

Asbestin başka bir kullanım alanım da basınçlı borular oluşturur. Günümüzde bunlar genellikle, dönen metal bir mil üzerine kalın bir tabaka halinde asbest bulamacı sıvanarak üretilir. Bulamaç, 5 metre kadar uzunlukta olabilen milin üzerine yapıştırılır ve bir uçtan kaydırarak alınıp fırında kurutulur.
Asbest lifleri aynı zamanda, pekiştirilmiş plastik yapımında cam yünüyle birlikte de kullanılır. Öteki tipik uygulamaları arasında ise BORU HATLARI’ndaki aşınmaya dayanıklı astarlar, kimyasal maddeler için depolama tankları ve otomobil parçalan için kırılmaz kalıplar sayılabilir. Atmosferi hızla geçen roketlerde gerekli olan ısı gömleği de, asbestli plastikten yapılmaktadır.